2 Vergunningvrij bouwen en ruimtelijke kwaliteit

Communicatie, bouwbegeleiding en vooroverleg

1. De tekst uit de Handreiking Vergunningvrij bouwen en ruimtelijke kwaliteit
2. Tip van rijksoverheid: Burgerservicepunt
3. Discussie: vergunningvrij bouwen wel of niet op de bouwtekening?
4. Vooroverleg: formele en informele posities. Budgettaire vragen.

1. De tekst uit de Handreiking Vergunningvrij bouwen en ruimtelijke kwaliteit

De regels voor vergunningvrij bouwen zijn complex. Het Besluit Omgevingsrecht (BOR) kent uitzondering op uitzondering, er staan eigen begripsbepalingen in die afwijken van het spraakgebruik en van wat elders gangbaar is, en er zijn kruisverwijzingen naar andere wet- en regelgeving.
De verantwoordelijkheid voor het bepalen of een bouwwerk zonder vergunning kan worden gebouwd is neergelegd bij burgers en ondernemers. Dat impliceert dat zij kennis van het Bouwbesluit en de bouwverordening hebben, inzicht in de finesses van het bestemmingsplan en de diverse afwijkingsmogelijkheden, en begrip van de beperkingen die er bijvoorbeeld door de regels voor brandveilig gebruik of energieprestatie aan vergunningvrije bouwwerken worden gesteld. Bovendien wordt van burgers en ondernemers verwacht dat zij weten in welke gevallen geen vergunning voor het bouwen nodig is, maar wel voor een andere activiteit die onder de omgevingsvergunning valt, bijvoorbeeld voor het kappen van een boom of het aanleggen van een oprit.
Uiteraard voorziet het ministerie in een set informatieve folders en brochures over de mogelijkheden van vergunningvrij bouwen, en ook via Internet is veel informatie beschikbaar. Er is een digitale vergunningencheck, die bepaalt of voor een specifiek werk een vergunning nodig is. Dat neemt echter niet weg dat het niet iedereen gegeven is de finesses van de regels te doorgronden, en dat de specifieke lokale kwaliteitsvraagstukken in het landelijke informatiemateriaal niet aan bod komen.
Het is aan te bevelen dat de gemeente zelf optimaal communiceert over de mogelijkheden en onmogelijkheden van vergunningvrij bouwen en over de ambities met betrekking tot ruimtelijke kwaliteit. Zo kan een gemeente de beleidsdocumenten die op een bepaald gebied betrekking hebben (structuurvisie, bestemmingsplan, welstandsnota, erfgoed-beleidsnota e.d.) via internet beschikbaar stellen, liefst zodanig, dat de documenten op adres of postcode doorzocht kunnen worden. Voor welstandsnota’s ontwikkelde de Federatie Welstand samen met de ministeries van BZK en VROM het programma Welstand Transparant, dat aan die specificaties voldoet en digitaal uitwisselbaar is met de wettelijke standaarden voor ruimtelijke plannen.
Uiteraard zal een gemeente, door de uitbreiding van het vergunningvrije bouwen, haar eigen kwaliteitsambities niet versoepelen, en ook is het niet aannemelijk dat initiatiefnemers plotseling minder behoefte zouden hebben aan kwaliteit, louter omdat er geen vergunning meer wordt gevraagd. Een gemeente kan uitdragen dat zij van een initiatiefnemer kwaliteit verwacht: elk bouwwerk, ook het vergunningvrije, behoort te voldoen aan redelijke eisen van welstand. Bij een vergunningvrij bouwwerk is dan sprake van een gemeentelijke wens, bij een vergunningplichtig bouwwerk betreft het een eis, die in de procedure kan worden afgedwongen. Zie over dit onderwerp verder de pagina over 'Vrijwillige welstand'.

Servicepunt of bouwbureau

In de Eerste Kamer is, bij de behandeling van Wabo, gesuggereerd dat de gemeente een burgerservicepunt zou kunnen inrichten, waar ondernemers en burgers terecht kunnen met vragen over het vergunningvrije bouwen en andere aspecten van het omgevingsrecht. Een dergelijk servicepunt is ook uitermate geschikt om vraagstukken van ruimtelijke kwaliteit te bespreken. Uiteraard zal iedere initiatiefnemer van een bouwwerk zijn best doen goede kwaliteit tegen een redelijke prijs te realiseren. Het servicepunt kan voorzien in de informatie over de cultuurhistorie van de betreffende plaats en de kwaliteitsambities die de gemeente er voor heeft geformuleerd, met concrete aanwijzingen over de gewenste welstandsaspecten van het bouwplan, opdat afstemming van de kwaliteitsambities van de initiatiefnemer en van de gemeente tot stand komt. Deze informatie is facultatief en niet-afdwingbaar, maar voorziet in onze stellige overtuiging wel in een grote behoefte.
Hoewel de minister de suggestie in de Eerste Kamer met enthousiasme heeft omarmd, is er geen geld beschikbaar gesteld voor dergelijke servicepunten. Gemeenten zullen de instelling ervan uit eigen middelen moeten bekostigen; de informatie die hier wordt verstrekt kan niet, zoals voorheen gebeurde, uit de leges worden bestreden, omdat vergunningvrije bouwwerken immers leges-vrij zijn.

Vooroverleg

Het vooroverleg is onmisbaar voor het verlenen van een kwalitatief goede omgevingsvergunning. In het kader van de welstandsadvisering heeft het vooroverleg de afgelopen jaren een vaste plaats verworven. Het vooroverleg heeft als doel initiatiefnemers in het stadium van de eerste schetsplannen te confronteren met de randvoorwaarden waar het definitieve ontwerp aan zal worden beoordeeld. Zo wordt voorkomen dat een geheel uitgewerkt bouwplan in een (te) laat stadium moeizaam aangepast moet worden aan de welstandscriteria uit de beleidsnota. De ervaringen met het vooroverleg zijn zeer positief. De kwaliteit van de bouwplannen verbetert en het formele welstandsadvies kan dan zeer efficiënt in de procedure passen.
Het belang van het vooroverleg is, door de kortere procedures die gelden onder de Wabo, alleen maar toegenomen. Er is vaak overleg nodig over de vereiste informatie en de gewenste deelvergunningen die voor realisatie van een project nodig zijn, soms is er omvangrijk (milieu- of natuur-)onderzoek nodig of moet er verkend worden onder welke condities bezwaren vanuit het bestemmingsplan weggenomen kunnen worden. Het is van groot belang om ook de welstands- en monumentencommissies en de commissies ruimtelijke kwaliteit een plaats te geven in het vooroverleg, om verrassingen tijdens de vergunningsprocedure te voorkomen. In veel gemeenten hebben deze commissies ook al een rol bij het beoordelen van stedenbouwkundige plannen, en is hun bijdrage aan het vooroverleg ook uit dien hoofde onmisbaar.
In het vooroverleg kunnen natuurlijk ook de voorgenomen vergunningvrije onderdelen van een (bouw-)project besproken worden, en de gewenste ruimtelijke kwaliteit daarvan. Soms is informatie over vergunningvrije voornemens zelfs noodzakelijk, om de gevolgen voor de rest van het project op waarde te kunnen schatten. Zo kunnen dakkapellen of serres al tijdens de bouw van een hoofdgebouw vergunningvrij gerealiseerd worden, zonder dat ze op tekening staan; zij mogen er echter niet toe leiden dat de Energieprestatiecoëfficiënt (EPC) in de vergunning voor het hoofdgebouw niet meer gehaald kan worden. Vandaar dat tijdens het vooroverleg informatie over de vergunningvrije voornemens beschikbaar moet zijn.
Het vooroverleg is echter voor de initiatiefnemer facultatief en de kwaliteitsambities van de gemeente zijn voor de bouwer van een vergunningvrij bouwwerk vrijblijvend; de effectiviteit ervan zal moeten afhangen van de kracht van de argumenten, niet van de regels.

2. Tip van rijksoverheid: Burgerservicepunt

Bron:

Rijksoverheid:
Tips en Status Omgevingsloket Online

Burgerservicepunt voor vragen over vergunningvrij bouwen


Met de invoering van de Wabo mag er meer vergunningvrij gebouwd worden. Vergunningvrij betekent echter nog niet ‘regelvrij'. Hoe zorgt u ervoor dat uw inwoners op de hoogte zijn van de regels rondom vergunningvrij bouwen?


Een van de mogelijkheden is het inrichten van een zogenaamd burgerservicepunt voor vragen over vergunningvrij bouwen. Geïntegreerd in het centrale Wabo-loket dat veel gemeenten al hebben, of apart daarvan, met een frontofficemedewerker die zich heeft gespecialiseerd in alle regels rondom vergunningvrij en vergunningplichtig bouwen.


Een greep uit de vragen die relevant zijn voor burgers en waarop gemeenten een passend antwoord zullen moeten geven:


    * Welke regels uit het Bouwbesluit zijn voor mij van toepassing?

    * Welke regels uit het burenrecht gelden voor mij?

    * Moet ik bij vergunningvrij bouwen rekening houden met welstandseisen?

    * De vergunningcheck geeft aan dat ik vergunningplichtig ben, maar in de publieksbrochures lees ik dat als mijn bouwwerk voldoet aan de regels uit het bestemmingsplan ik mogelijk toch vergunningvrij kan bouwen. Hoe zit dat precies en welke regels gelden er op grond van het bestemmingsplan?