3 Vergunningvrij bouwen en ruimtelijke kwaliteit

Vrijwillig welstandsadvies

De commissies ruimtelijke kwaliteit, de welstandscommissies en de monumentencommissies hebben de wettelijke taak om aan het gemeentebestuur te adviseren of een bepaald plan in overeenstemming is met het gemeentelijke kwaliteitsbeleid uit de welstandsnota. Dat advies komt tot stand na bestudering van het bouwplan in een openbare vergadering waar vaker wel dan niet de ontwerper en zijn of haar opdrachtgever aanwezig zijn. Er vindt dan collegiaal overleg plaats, een plan kan na opmerkingen van de commissie nog verbeterd worden voordat het definitieve advies aan de wethouder volgt. Hoewel het formeel dus om een advies aan de wethouder gaat, vindt de communicatie over de kwaliteit van het plan plaats tussen de commissie en de ontwerper/opdrachtgever. Het is in dit overleg dat de kwaliteit van de plannen beoordeeld worden tegen het licht van de gemeentelijke ambities en de kwaliteit van de omgeving. In veel gevallen leidt dit gesprek tot een verdere verbetering van de plannen.

Bij vergunningvrije bouwwerken en in welstandsvrije gebieden is een dergelijk overleg niet wettelijk verplicht. Maar de ambities van ontwerpers en opdrachtgevers zijn er niet minder om, en ook de gemeente wenst, in het belang van een aangename leefomgeving een goede bouwkwaliteit.

In veel gemeenten is het mogelijk om, los van de formele bouwplanprocedure, in een gesprek met de welstandscommissie of een door de commissie gemandateerd lid, de kwaliteit van een bouwplan te bespreken. Het kan dan gaan om een schetsplan, waarvoor later nog een vergunning wordt aangevraagd, maar het is ook mogelijk om advies te vragen over plannen die helemaal niet door de commissie hoeven te worden beoordeeld, bijvoorbeeld omdat het vergunningvrije bouwwerken zijn, of omdat ze gebouwd worden in gebieden waarvoor op grond van een raadsbesluit geen redelijke eisen van welstand gelden.

Niet iedere gemeente maakt een dergelijk 'vrijwillig welstandsadvies' mogelijk. De commissie is ingesteld door de gemeenteraad, en moet dus werken binnen de randvoorwaarden die de raad heeft bepaald. De kosten van de welstandscommissie worden betaald uit de bouwleges; bij een vrijwillig welstandsadvies kunnen echter geen leges worden geheven.

Maar er zijn ook gemeenten die de welstandscommissiewel de ruimte geven om kwaliteitsadviezen te geven aan mensen die geen formele welstandsbeoordeling nodig hebben. Een recent voorbeeld is de gemeente Emmen.

MODELTEKST

Bron: Welstandsnota Koers op Kwaliteit. Emmen 2010.

Vrijwillige Welstand

Het welstandstoezicht is geregeld in een wettelijk kader. Voor die gebieden, waarvoor door de gemeenteraad welstandsbeleid is vastgesteld, geldt dit wettelijke kader en dient getoetst te worden aan dit kader. Voor gebieden, waarvoor geen welstandscriteria opgenomen zijn is welstandsbegeleiding echter wel mogelijk. Dit is de vrijwillige welstand. Deze vrijwillige welstand kan ook van toepassing zijn op lichtvergunningplichtige bouwwerken en bouwwerken waarvoor in het geheel geen vergunning aangevraagd hoeft te worden. Een burger kàn zijn conceptbouwplan, gelegen in de criteriavrije gebieden, ter toetsing aan de welstand voorleggen met diverse redenen: hij wil verzekerd zijn van een goede architectonische en omgevingskwaliteit van zijn bouwwerk voor zichzelf of hij kan met een positieve begeleiding door de welstand een veiligheid inbouwen tegen eventuele bezwaren uit zijn omgeving. De planindiener is niet verplicht te bouwen naar een vrijwillig verstrekt advies.